Güncelleme: 14:04 TSİ 22 Ocak 2020 Çarşamba
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Şekil mi, sistem mi?

D. Mehmet Doğan
Güncelleme: 21:56 TSİ 12 Aralık 2019 Perşembe

1924 Anayasasının ilk maddesi “Türkiye Devleti bir cumhuriyettir” der. Bu cümle sonraki anayasalarda da korunmuştur. Cumhuriyet kelimesinin yerine meşrutiyet veya mutlakıyet (monarşi) konulabilir, yani bu şekil unsurdur. Şimdilerde dünyada resmen mutlakıyet yok gibi görünüyor, yani kıralıkların seçimli meclisleri, hükümetleri var. Kıralın yetkileri sınırlanmış durumda, yani onlarda da hakimiyet-i milliye asası var. Bütün krallıklar meşrutî olduğunu ilan ediyor. (Suudi Arabistan anayasasına ulaşamadım, muhtemelen onların öyle bir derdi yoktur).

Türkiye’de “cumhuriyet” kelimesinin macerasından pek haberdar değiliz. Mesela Osmanlı Devleti’nin en fazla ilişkili olduğu Venedik bir cumhuriyetti. Osmanlı metinlerinde de cemahiriye şeklinde geçiyordu. Cumhuriyet kelimesinin yükselmesi Fransız ihtilalinden sonradır. Fransa kırallığı devirip cumhuriyete geçmiştir. Cumhuriyet övgüsü alışkınlığının Fransızlardan intikal ettiğini düşünebiliriz. Buna rağmen, Fransa’da cumhuriyet kesintiye uğramış, imparatorluğa dönüşler de olmuştur.

19. yüzyıl edebiyatçılarımızın Fransa’dan hiza tuttuğu malûmdur. Napolyon’dan sonra iki imparatorluk devri geçiren Fransa 1870’den itibaren cumhuriyette karar kılar. İşte imparatorluktan 3. Cumhuriyete geçiş döneminde Avrupa’da bulunan Ziya Paşa (o zamanlar paşa değil tabii) bu tartışmaları yakından takip etmiş olmalıdır. Onun Osmanlı vatandaşı olarak mutlakiyet karşıtlığı ölçüsüz cumhuriyet meddahlığına dönüşür.

İşte onun cümleleri: “İdare-i cumhuriyede padişah, imparator, sadrazam, hariciye nazırı filan yoktur. Memleketin padişahı, imparatoru, kralı, sadrazamı hep ahali-yi memlekettir….”

Biz cumhuriyetin yüzüncü yılına yaklaşıyoruz, Fransızlar iki asrı doldurdu. Ziya Paşa’nın dedikleri bizde nasıl bir tesir uyandırıyor şimdi?

Bir insan bu kadar safderun olabilir mi?



Sadrazam yoksa, başvekil var. Hariciye nazırı yoksa, dışişleri bakanı olur! Fakat memleketin halkı bunların hiçbirisi olmaz!

Bu safderun siyasî idrak bizi meşrutiyete, oradan cumhuriyete götürdü. Hep şekil değişikliği ile meselenin halledilebileceğini sandık. Birinci meşrutiyet 1877 Rus harbi ile çöktü. İkinci meşrutiyet 1908’de ilan edildi. Sanıldı ki, her şey güllük gülistanlık olacak. Abdülhamid istibdadına rahmet okutacak uygulamalar ayyuka çıktı. Yani meşrutiyetçiler mutlakiyetçilerden baskın ve baskıcı çıktılar. Geriye kalmıştı cumhuriyet!

İlan-ı Meşrutiyet (1876) İlan-ı Hürriyet (1908) ve nihayet İlan-ı Cumhuriyet (1923). Millet hâkimiyeti prensibi bu dönem boyunca pasif olarak vardır. İkinci meşrutiyetten sonra çok partililik denemesi de yaşanmıştır. Cumhuriyet’in ilanından sonra seçimli çok partili sisteme geçileceği sanılmıştır. Millî Mücadele’nin kahramanlarından Kâzım Karabekir’in başkanı olduğu, kurucuları “Atatürk’ün silah arkadaşlarından müteşekkil” Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurulmuş, fakat kısa süre sonra kapatılmıştır. Bu dönemde millet hakimiyetinin propagandası vardır, gölgesi dahi yoktur. Bu bir süre gitmiş, 1930’de danışıklı bir ikinci parti kurulmuş, fakat milletin teveccühü karşısında üç ay içinde kapatılmıştır. İşte bundan sonra devlet tam manasıyla CHP devleti olmuştur. Partinin ebedî şefi cumhurbaşkanı, milli şefi başbakan, genel sekreteri dahiliye vekilidir. Valiler CHP il başkanıdır. Diyanet Reisi de CHP Ankara il başkanı!

Ziya Paşa cumhuriyet tecrübesini yaşamadı. Onun ve arkadaşlarının fikirleri ile yetişenler, cumhuriyeti görmekle kalmadılar, uyguladılar da! Nasıl uyguladıkları malûm!

İşin esasının sistem olduğu, şekil değişikliği ile bir yere varılamayacağı hep ihmal edildi. Adalet esaslı, hukuk temelli bir sistem kurmak, bunu işletmek, bu arada sistemi laçka edecek uygulamalara fırsat vermemek bir türlü başarılamadı. Demokrasinin kendi mecrasında gelişmesi istenmedi, demokrasiye nizam vermek için darbeler yapıldı. Vesayetci demokratik yapı 28 Şubat’ta çöktü. Bu çöküş sonrası Türkiye kendi yolunu bulmaya çalıştı, bu sefer de başkanlık yeni bir şekil seçimi olarak milletin önüne konuldu.

Deniz tükendi mi? Eğer yeni bir şekil değişikliği kastediliyorsa, öyle. Fakat esas üzerinde mutabakat sağlamak, adaleti merkeze almak, hukuk devletini hâkim kılmak; ehliyeti, liyakatı ihmal etmemek, sistemin işleyişinde kurumların etkili varlığını sağlamak…Durduğumuz yer burası.

(KARAR)

Haberin Etiketleri : D. Mehmet Doğan
adv
SON DAKİKA
19:30 - Kırıkkale'de bir göz hastalıkları hastanesinde yanlış ilaçla 20 kişiyi kör etti iddiası!19:12 - İGDAŞ'tan doğalgaz faturasına taksit imkanı20:04 - Gripten korunmak için 9 önemli kural!16:02 - Sağlık Bakanlığı'ndan artan grip vakaları ile ilgili açıklama19:59 - Taklit ve hileli 386 ürünlerin listesi açıklandı16:45 - İstanbul'da 4,7 büyüklüğünde deprem meydana geldi!15:55 - Adana Çukurova'da hakaret içerikli sınav sorusu hazırlayan Din Kültürü öğretmenine soruşturma15:27 - İran: Ukrayna uçağı füze sanıldığı için yanlışlıkla vuruldu22:18 - İran dini lideri Hamaney'den Trump'a tokatlı fotoğraf mesajı22:15 - MSB: İdlib'de ateşkese varıldı22:02 - İHH, Avustralya'daki itlaf edilecek develere talip22:21 - 2020 Hac kuru sonuçları belli oldu13:10 - İran ABD'nin Irak'taki iki hava üssünü balistik füzelerle saldırdı!12:34 - İran'da 176 kişiyi taşıyan Ukrayna Havayolları'na ait yolcu uçağı düştü!16:49 - İran'nın en zayıf misilemesi bile ''ABD için kabus olacak''10:51 - Almanya, Fransa ve İngiltere'den İran ile ilgili açıklama00:18 - Kasım Süleymani’nin kızı Zeynep: Babamın intikamını amcam Nasrallah alacak22:05 - Gazze'de şehit edilen Kasım Süleymani için taziye çadırı kuruldu21:00 - İran'da şehit edilen Kasım Süleymani için intikam bayrağı asıldı13:18 - Ali Karahasanoğlu: Süleymani’nin öldürülmesine niye sevineyim?21:03 - Hizbullah'tan şehit edilen General Kasım Süleymani için "intikam" vaadi17:49 - Hamas'tan şehit edilen Kasım Süleymani için taziye mesajı17:38 - Ali Hamaney'den Kasım Süleymani açıklaması: Suçluları acı bir intikam bekliyor!16:55 - İran Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani Irak'ta şehit edildi!17:25 - İran Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Hüseyin Selami: ABD ile savaştan korkmuyoruz20:36 - HÜDA PAR/Sağlam: Türkiye, Libya'da müzakere odaklı bir politika izlenmelidir17:22 - Erdoğan'dan Kanal İstanbul açıklaması: İsteseler de istemeseler de yapacağız14:31 - Yerli elektrikli otomobil hangi şehirde üretiliyor?20:43 - 2020 Asgari Geçim İndirimi belli oldu17:20 - 2020 asgari ücret rakamı belli odu20:45 - Ahmet Davutoğlu'nun A Takımı belli oldu13:33 - İmamoğlu: Kanal istanbul projesi ''ihanet değil cinayet''13:28 - Suriye'nin İdlib kentinde 40 köy Esad yönetiminin kontrolüne geçti19:22 - Kanal İstanbul için ÇED raporu komisyondan geçti (Kanal İstanbul nedir, güzergahı neresi?)17:35 - Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) 2020 artış oranları belli oldu22:54 - İstanbul'da Trafik Vakfı'nın araç çekme faaliyeti durduruldu19:25 - İstanbul Şehir Üniversitesi, Marmara Üniversitesi'ne devredildi14:04 - Milli Eğitim Bakanı Ziya Selçuk'tan Doğa Koleji açıklaması13:59 - Akdeniz'de İspanya’ya ulaşmaya çalışan 8 sığınmacı boğularak öldü18:54 - Ankara'da FETÖ operasyonu: 171 kişiye gözaltı23:25 - Erdoğan: Bunlar Şehir Üniversitesi ile ilgili Halk Bankası'nı dolandırmak istediler21:20 - İktidarın Şehir Üniversitesi'ni tasfiye etmesi meselesi!13:44 - Bakırköy’de bir dairede aynı aileden 3 kişi Siyanür ile intihar etti!10:41 - Ağustos ayı işsizlik rakamları açıklandı00:13 - Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump arasında 1 saat 15 dakika görüşme22:47 - Tahliye edilen Ahmet Altan tekrar gözaltına alındı00:28 - Belçikalı 9 yaşındaki Laurent Simons üniversiteden mezun olacak!00:20 - İran 53 milyar varil yeni petrol rezervi buldu!00:10 - Bolivya'da Devlet Başkanı Evo Morales'e askeri darbe00:05 - ABD: Türkiye S-400'den kurtulmazsa yaptırımlar devreye girer23:12 - ''ABD için Suriye'de değişen bir şey yok''22:57 - Erdoğan: Barış Pınarı Harekatı kesinlikle devam edecek00:24 - Devre mülkte ''Bedava tatil kazandınız'' vurgunu!00:05 - İstanbul'da ıspanaktan 108 kişi zehirlendi!23:36 - Mehmet Altan'a beraat Ahmet Altan ve Nazlı Ilıcak'a tahliye karrarı10:15 - Ekim ayı enflasyon rakamları belli oldu00:40 - Haşvîlik nedir ve günümüzdeki temsilcileri kimlerdir?19:59 - DAEŞ, Ebubekir el-Bağdadi'nin öldüğünü doğruladı, halefini açıkladı19:55 - ABD Temsilciler Meclisi Trump için azil sürecini resmen başlatan tasarıyı kabul etti23:48 - Trump: DAEŞ'in Ebubekir el-Bağdadi öldü11:52 - "İngiltere'deki sığınmacı 39 kişi eksi 25 derecedeki dorsede can verdi"23:08 - Erdoğan: ABD'nin YPG'nin çekilmesiyle verdiği sözler yerine getirilmiş değil22:59 - 150 saat içinde PKK/YPG'li teröristler sınırdan 30 kilometre dışarı çıkarılacak20:34 - Türkiye ve Rusya arasında Suriye ile ilgili 10 maddelik güvenli bölge mutabakatı00:46 - Erdoğan: Terör örgütüyle değil ABD ile anlaştık12:54 - Olası İstanbul depremi sonrası tsunami tehlikesi!00:08 - ABD ve Türkiye'den görüşmelerin ardından 13 maddelik ortak açıklama13:42 - Rusya'dan Suriye'deki Barış Pınarı Harekatı ile ilgili açıklama15:52 - Barış Pınarı Harekatı'nda 7. gün12:48 - Temmuz ayı işsizlik rakamları belli oldu12:43 - Erdoğan: Münbiç'ten Irak sınırına kadar olan bölgeyi güvenli hale getireceğiz12:11 - ABD'den Türkiye'ye ekonomik yaptırım!11:29 - Erdoğan: Öfkeyle kalkan zararla oturur23:06 - Kandilli Rasathanesi'nden deprem açıklaması: Depremin zamanını bilmiyoruz ama sona yaklaşıyoruz21:05 - Yarın İstanbul'da okullar tatil mi? (Cuma günü İstanbul'da okullar tatil mi?)14:03 - İstanbul'da şiddetli deprem!12:47 - Husiler'den Suudi Arabistan'a uyarı: Her an yeniden vurabiliriz13:43 - Doğalgaz fiyatlarına bir ay arayla ikinci yüzde 15 zam!09:22 - Diyarbakır, Van ve Mardin büyükşehir belediyelerine operasyon (3 HDP'li başkan görevden uzaklaştırıldı)00:14 - İran'dan ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde oluşturmak istediği 'Güvenli Bölge' açıklaması23:59 - Rüyamdaki Dünya23:50 - Yazarlığın Sırları13:59 - Mayıs 2019 işsizlik rakamları belli oldu12:55 - İşgalci Siyonist İsrail polisinden Mescid-i Aksa içinde Bayram namazı sonrası Filistinlilere sert saldırı13:35 - HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz hayatını kaybetti14:55 - Denizli'de 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi!10:47 - Temmuz ayı enflasyon rakamları belli oldu00:28 - BOTAŞ'tan doğalgaza yüzde 15 zam!00:24 - ABD, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'i yaptırım listesine aldı00:38 - İran ile İngiltere arasındaki tanker krizinde yeni gelişme!13:27 - Sosyal medyada linç edilen Mustafa İslâmoğlu ne dedi, ne demedi?13:17 - KPSS 2019/1 yerleştirme sonuçları belli oldu13:14 - Eski Orgeneral Yaşar Büyükanıt yoğun bakımda!23:01 - Halkbank'ın eski Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla tahliye edildi12:11 - Pentagon: Türkiye F-35 programından çıkarılması sonucu 9 milyar dolar kayba uğrayacak12:03 - Rusya/Borisov: Türkiye’ye savaş uçağı da satabiliriz00:26 - Dışişleri Bakanlığı'ndan Beyaz Saray ve Pentagon'un F-35 açıklamasına tepki00:21 - Pentagon'dan ''Türkiye F-35 programında askıya alındı'' açıklaması00:18 - Beyaz Saray'dan S-400 ve F-35 açıklaması09:30 - 2019-YKS sonuçları açıklandı
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler